Abbildungen der Seite
PDF
EPUB
[ocr errors]

δίκ το Μαρκία προς τους κόλποις έχασαν, έν κύκλω περισήσασα τας γυναίκας αυτής. Αυταί γε ημείς, είπεν, ώ Ουολεμνία και συ Ουεργιλία, γυναίκες ήκομεν προς γυναίκας , έτε βελής ψηφισά μένης, έτ' άρχοντος κελεύσαντος. αλ' ο θεός ημών, ως έoικεν, οίκτείρας την ικετείαν, όρμην παρέςησε δευρί τραπέθαι προς υμάς και δεηθήναι σωτηρίαν μεν αυταίς και τους άλλους πολίταις, υμίν δε πειθείσαις επιφανεςέραν φέροντα δόξαν, ής αι Σαβίνων δυγατέρες έχoν, εις φιλίας και ειρήνην εκ πολέμων συναγαγέσι πατέρας και άνδρας· δεύτε προς Μάρκιον ί&σαι μεθ' ημών, συνάψαθε της ικετηείας, και μαρτυρήσατε τη πατρίδα μαρτυρίαν αληθή και δικαίαν, ότι πολλα παρεσα κακώς, δεν έτ' έπραξε δεινόν, έτ' έβέλεισε πει υμών δι' οργήν, αλ' αποδίδωσιν υμάς εκείνω καν μηδενός τυγχάναν μέλη των επιεικών, ταύτα της Ουαλερίας επίσης, ανηβόησαν α λοιπαι γυναίκες, ημίψατο δε η Ουολεμία. Και των κοινών ημίν συμφθορών, και γυναίκες, ίσον μίτεςι, και ιδίως πράττομεν κακώς, απολέσασοι την Μαρκία δόξαν και αρετήν, το σώμα δ' αυτό τους των πολεμίων όπλοις φρερέμενον μάλλον, ή σωζόμενον, εφορώσαι. μέγισον δ' ημίν των ατυχημάτων εσίν, και τα της πατρίδος έτως εξηθένηκεν, ώς' εν ημίν έχειν τας ελπίδας. εκ οίδα γας, και τιΤα ποιήσεται λόγον ημών εκείνος , ί γε μηδένα ποιήται της πατρίδος, ή, και μητρός και γυναικες και παίδων προετίμησεν. 8 μην λά χρήσθε ημίν λαβέσαι , και κομίζετε προς έκνον, μηδέν άλο, ταϊς υπέρ της πατρίδος ικεσίαις έναπνοπνεύσαι δυναμένας.

Έκ τότε, τα τε παιδία και την Ουεργιλίαν ένας ήσασα, μετα των άλλων γυναικών έβαδιζει εις το στρατόπεδον τών Οολέσκο». η δ' όψις αυτών το τ' οίκτρον, και τους πολεμίοις έχεποίησεν αιδώ και σιωπήν, έτυχε δ' ο Μάρκιος επί βήματος καθεζόμενος μετά των

άνε

[ocr errors]

ηγεμονικών. ως εν είδε προσιάσας τας γυναίκας, εθαύμασεν· επιγες δε την γυναίκα πρώτην βαδίζεσαν, εβάλετο μεν εμμένειν τοις άτρέπτοις εκείνους και απαραιτήτοις λογισμούς γενόμενος δε το πάθος ελάττων, και συνταραχθείς προς την όψιν, εκ έτλη καθεζομένω προσελθών, αλλά κατα βιας θάττον ή βάδην. και απαντήσας, πρώτην μεν ησπάσατο την μητέρα και πλίσον χρόνον, έτι δε την γυναίκα και τα τέκνα , μήτε δακρύων έτι, μήτε τα φιλοφρονείθαι φειδόμες νος, αλλ' ώσπερ υπό ρεύματος φέρεται το πάθος εαυτώ ενδεδικός.

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

Επει δε τέτων άδην είχε, και την μητέρα βελομένην ήδη λόγον άρχεν ήθετο, τας των Ουολέσκων προβέλες παρασησάμελος , ήκεσε της Ουολεμνίας τοιαύτα λεγέσης: “Οράς μεν, ο παί, κάν αυται μη λέγωμεν, έθήτι και μορφή των άθλίων σωμάτων τεκμαιρόμενος , οίον οικερίαν ημίν η ση φυγή περιεποίησε. λόγισε δε ύν, ως ατυχέςαται πεσών εφίγμεθα γυναίϊκων, εις το ήδισον θέαμα, φοβερώτατον η τύχη πεποίηκεν, εμοί μεν υιον, ταύτη δ' άνδρου τους της πατρίδος τείχεσιν ιδείν αντικαθήμενον. 3 δ' έσι τοις άλλοις άτυχίας πάσης και κακοπραγίας παραμύθιον, εύχεται θεοίς, ημίν αποχώτατον γέγονεν, και γας οίόν τε και τη πατρίδι νίκην άμα

8 και τοι σωτηρίαν αυτάθι παρα των θεών, αλ' α τις αν ημίν καταράσιτο των εχθρών, ταύτα τοϊς ημετέραις ένες εν ευχώς, ανάγκη γας, ή της πατρίδος, ή σε τέμεθα γυναικί ση και τέκνοις, εγώ δε περιμενω ταύτην μη διαιτησει την τύχην ζώση τον πόλεμον άλει μη σε πείσαιμι φιλίας και ομόνοιαν διαφοράς και κακών 94μενον, αμφοτέρων γενέθαι ευεργέτην μάλλον, ή λυμεώνα των ετέ», έτι διανού και παρασκεύαζε σεαυτόν, ως τη πατρίδα μη.

προσμί

[ocr errors]

προσμίξει δυνάμενος, πριν ή νεκρών υπερβήνει την τεκέσαν, και γαρ εκείνην με δά την ημέραν αναμένειν, εν και τον υιον επόψομαι θριαμβευόμενον υπό των πολιτών, ή θριαμβεύοντα κατα της πα τρίδος.

και

μεν εν αξιώ σε την πατρίδα σώσαι Ουολέσκες απολέσαντα, χαλεπή σου και δυσδιαίτητος, και που, πρόκειται σκέψις. έτε γας διαφθάραι τες πολίτας καλον, έτε τες πεπιςενκότας προδένοι δίκαιον. νύν δ' απαλλαγήν κακών αιτέμεθα, σωτήριον μεν αμφοτέροις ομοίως, ένδοξον δε και καλήν μάλλον Ουολέσκοις, ότι το κρατάν δoξεσι διδόναι τα μέγιςα των αγα9ν, έχ ήττον λαμβάνοντες, ειρήνης και φιλίαν, ών μάλιςα μεν αίτιος έση γινομένων, μη γινομένων δε μόνος αιτίαν έξεις πας αμφοτέροισ. άδηλος δ' ών ο πόλεμος τύτ' έχει πρόδηλον, ότι σοι νικώντι μεν αλέσoρι της πατρίδος είναι περίεςιν ηττώμενος δε δόξεις υπ' οργής ευεργέτως ανδράσι και φίλους των μεγίσων συμφορών αίτιος γεγονέναι.

Ταύτα της Ουολεμνίας λεγέσης και Μάρκιος ηκροάτο μηδεν αποκρινόμενος, έπει δε και παυσαμένης , εσήκει σιωπών που λύν χρόνον, αύθις η Ουολεανία: Τι σιγάς, είπεν, ώ παί; πότερον οργή και μνησικακία πάντα συγχωρείν καλόν; 8 καλον δε μητρί χαρίσαθαι δεομένη περί τηλικίτων; ή το μεμνήσθαι πεπονθότα κακώς ανδρί μεγάλω προσήκει και το δ' ευεργεσίας , αις ευεργεθύνται παίδες υπό τών τεκόντων, σέβεται και τιμών,

εκ ανδρός έργον έσι μεγάλα και αγαθ8; και μην. έδενί μάλλον έτρεπε τηρείν χάρεν, ή σοί, πικρώς έτως αχαριςίαν επεξιόιτι. καίτοι παρα της πατρίδος ήδη μεγάλες δίκας απείληφας, τη μητρί δ' έδεμίαν χάριν αποδεδωκας. ήν μεν έν όσιώτατον άνευ

τινος

di questa asserzione veggansi que' paralelli che in alcune note agl' Idilj io ho istituiti fra alquanti pasli analoghi di Teocrito e di Gessner. Questi in oltre pone la scena delle sue paftorali in una età in cui la semplicità de' Costumi e la ristrettezza delle idee erano ancora maggiori; e finalmente ha scritto almeno sei volte più cose pastorali di Teocrito e di Virgilio. Io vorrei poter dare un nome men duro che quello d'ingiustizia alle censure fatte al nostro autore; non so per altro le tutti cosi vorranno.

Ma ficcome io mi propongo ora di esaminarlo come artista, mi farò pure contro alle stesse accuse anche senza volerlo; perocchè verrò parlando di bel nuovo dello scrittore riguardato in un altro aspetto, pel concorso cioè ch' ebbesi in lui delle due arti sorelle poesia e pittura. Svolgerò poi alcun poco questi rapporti,

Gessner incise e dipinle, lo non dirò ch' egli abbia inciso e dipinto colla prodigiosa felicità con cui scrille. Forse l'avere incominciato tardi, cioè alla età di trent'anni, a metter mano alla esecuzione, può avergli impedito o attenuato l'acquisto di una certa (veltezza; può averlo invitato a pallar sopra à certe parti elementari di studio, nelle quali è bisogno di una metodica gradazione che a' giovani è prescritta, e che gli uomini maturi conoscono opportuna e non soffrono.

Certo è però che ne' suoi paesetti innamora soprat. tutto la limpida evidenza della verità; e nelle sue stampe riluce un gusto di antico e un aria di semplicità da cui risulta quel tutto insieme; a cui gli artisti darebbero il nome di partito elegante, e che ha il potere d'invaghir di maniera che per esso anche i giudici più severi perdonano facilmente le molte mancanze di morbidezza e di finitezza; ei meno severi poi fi accorgono appena delle mancanze.

Converrebbe ch'io qui presentasfi un catalogo ragionato de' suoi quadri, ad agevolare altrui l'applicazioBeisp. Samml. 8. B. 3. Mbtb.

no

ne de' pregi onde sono rispettivamente distinti. Anzi converrebbe averli sott' ochio, onde poter dichiarare con fondamento questo pittore siccome lo han già dichiarato estimatori eccellenti, diligentiffimo senza cader nell'affettazione di contornare minutamente ogni fronda, di distinguere ogni fasolino, di variare tutti i risalti delle rupi; fantastico senza abafare della facoltà di accozzare insieme le varie specie del bello campestre; pronto a trar profitto da tutto ciò che puo dar lume a' suoi quadri, o spargervi le vaghezze del contrasto; facendo si che ora i riflessi di una limpid acqua, ora i raggi solari che squarciano una nuvola diano rilievo alle parti lontane, e senza punto nuocere all'armonia, le pongano in contrasto colle vicine.

E sarà egli tacciato di uniformità, allorchè ne' dipinti del pari che ne' poemi fi diftingue per l'infinita varietà degli aspetti della natura, allorchè ricopia e rabbellisce gli effetti delle diverse parti del giorno; allorché varia in tante e si bizzarre e sempre naturali maniere i gruppi degli alberi, i piegamenti de' rami, la disposizione de' fiti, e il degradamento e la mescolanza dell' orrido col ridente, del selvaggio col culto, del sublime coll' umile; allorchè perfine con tratti originalmente animati rinnova la vita agli esseri più vecchi e smarriti, quali a quel modo che la ruggiada rinnova la freschezza de' boschi e de' prati?

Il difetto su cui non si può chiuder gli occhi ne' suoi dipinti, fi è quello di essere sparsi di figure. Non avea per queste abbastanza felice la mano: e gl' intimi amici suoi cercarano più volte di correggerlo su questo punto. Vedea al pari di essi, ma non avea cuore dideliftere: primieramente sperava a forza di essercizio e di diligenza di attenuare ogni di più questo difetto, se non distruggerlo; in secondo luogo non sapea indurli a ricopiare la natura fisica senza animarla alcun poco per via

e

a

« ZurückWeiter »