Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

portae custos, nullus infidiator viae: fiqui exire volunt, consulere libi poflunt: qui vero in urbe fe commoverit, cuius ego non modo factum, sed inceptum ullum, conatumve contra patriam deprehendero: sentiet in hac urbe elle consules vigilantes, elle egregios magistratus, elle fortem senatum, elle arma, elle carcerem: quem

vindicem nefariorum, ac, manifestorum scelerum maiores nostri esse voluerunt. Atque haec omnia fic agentur, Quirites, ut res maximae minimo motu, pericula fumma nullo tumultu, bellum intestinum, ac domesticum, poft hominum memoriam crudelillimum, ac maximum, me uno togato duce et imperatore, fedetur. quod ego fic administrabo, Quirites, ut, fi ullo modo fieri poterit, ne improbus quidem quisquam in hac urbe poenam sui sceleris sufferat. fed fi vis manifestae audaciae, si impendens patriae periculum me necellario de hac animi lenitate deduxerint: illud profecto perficiam, quod in tanto, et tam insidioso bello vix optandum videtur, ut ne quis bonus intereat, paucorumque poena vos iam omnes salvi esse politis. Quae quidem ego neque mea prudentia, neque humanis confiliis fretus polliceor vobis, Quirites; sed multis, et non dubiis deorum immortalium fignificationi. bus: quibus ego ducibus in hanc fpem, sententiam. que fum ingressus: qui iam non procul, ut quondam solebant, ab extero hoste, atque longinquo; sed hic praesentes fuo numine, atque auxilio sua templa , atque urbis tecta desendunt: quos vos, Quirites, precari, venerari, atque implorare debetis, ut, quam urbem pulcherrimam, forentisfimam, potentisfimamque esse voluerunt, hanc omnibus hoftium copiis, terra, marique superatis, a perditissimoruin civium nefario scelere defendant.

[ocr errors][ocr errors]

PI in i u s. S. B. VIII. 1. 6. 30.' So sehr sich seine Lobrede auf den Raiser Trajan von den übrigen aus dem Alterthum auf uns gekommenen Lovreden auf spåtere Staiser unterscheidet; fo kann inan noch in ihr die vielen Spuren von dem Verfall der ros mischen Beredsamkeit nicht verkennen, die fich schon sogleich nach der großen Staatsumåndrung ju dußern anfiengen, und wovon der sch&gbare Dialog eines unbekannten Verfaffers die Ursachen so trefflich entwickelt. Die Lobrede des jüngern plinius verråth durchgehends den Mann von Geist und Talent, den uns auch seine Briefe auffallend genug entdecken; aber es mangelt ihr an Natur, Einfadiheit und jener edeln Stärke, die mit der römis schen Freiheit verloren gegangen war. Man sieht die ångflehen Bestrebungen, neu, schön und einnehmend zu seyn, liberau hers vorschimmern; und so wärdig Trajan mancher ihm hier ertheils ten Lobspräche seyn mochte, so find sie doch zu ausschließend, zu verschwenderisch ertheilt, und offenbar auf großern Zufluß der Staisergung abgezielt. In deru hier ausgehobenen Theile dieser Rede, der mir einer der glådlichsten scheint, wird die edle; uns befangne Sinnesart des Staisers, und sein musterhaftes Benehs men in seinen Privatverhältnissen, geschildert.

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

Habet hoc primum magna fortuna, quod nihil tectum, nihil occultum efle patitur, principum vero non modo domos, sed cubicula ipsa intimosque secessus recludit, omniaque arcana noscenda famae proponit atque explicat, Sed tibi Caesar, nihil accommodatius fuerit ad gloriam, quam penitus inspici. Sunt quidem praeclara, quae in publicum profers; sed non ininora ea, quae limine tenes.

Est magnificum, quod te ab omni contagione vitiorum reprimis ac revocas, sed magnificentius, quod tuos. Quanto enim magis arduum est, alios praestare quam se: tanto laudabilius, quod, quum ipse fis optimus, omnes circa te similes tui effecisti. Multis illustribus dedecori fuit, aut inconsultius uxor assumta, aut retenta patentius: ita foris claros domestica destruebat infarnia: et ne maximi cives ha. berentur, hoc efficiebat, quod mariti minores erant. Tibi uxor in decus et gloriam cedit. Quid enim illa sanctius? quid antiquius ? Nonne, fi Pontifici maximo deligenda fit coniux, aut hanc, aut fimilem (ubi est autem fimilis ?) elegerit ? Quam illa nihil fibi ex fortuna tua, nisi gaudium vindicat?

constanter, non potentiam tuam, sed ipsum te reveretur?

quam

LI 2

Idem

Idem estis invicem, quod fuistis : probatis ex aequo: nihilque vobis felicitas addidit, nifi quod scire coepistis, . quam bene uterquè vestrum felicitatem ferat. Eadem quam inodica cultu? quam parca comitatu ? quam civilis incellu? Mariti hoc opus, qui ita imbuit, ita inftituit: nam uxori fufficit obsequii gloria. An, quum videat, quam te nullus terror, nulla comitetur anıbitio: non et ipsa cum filentio incedat? ingredientemque pedibus maritum, in quantum patitur sexus, imitetur? Decuerit hoc illam, etiamfi diversa tu facias. Sub hac vero modestia viri, quantam debet verecundiam uxor marito? femina libi?

Soror autem tua, ut se fororem efle ineninit! ut in illa tua fimplicitas, tua veritas, tuus candor agno. scitur! ut fi quis eam uxori tuae conferat, dubitare cogatur, utrum fit efficacius ad recte vivendum, bene inftitui aut feliciter nasci. Nihil est tain pronum ad fi. multates, quain aemulatio, in feminis praesertim: ea porro maxime nascitur ex coniunctione, alitur aequalitate, exardescit invidia, cuius finis est odium. Quo quidem admirabilius existimandum est, quod mulieribus duabus in una domo, parique fortuna, nullum certamen, nulla contentio est. Suspiciunt invicem, invicem cedunt: quumque te utraque effusissime diligat, nihil lua putant interesse, utram tu magis ames. Idem utrique propofitum, idem tenor vitae, nihilque ex quo sentias duas esse. Te enim imitari, te subsequi student. Ideo utraque mores eosdem, qui utraque tuos, habet: inde moderatio, inde etiam perpetua securitas. Neque enim unquam periclitabuntur elle privatae, quae non desierunt. Obtulerat illis senatus cognomen Augustarum, quod certatim deprecatae funt, quam diu appellationem Patris patriae tu recusasses: seu, quod plus esse in eo iudicabant, fi uxor et foror tua, quam fi Augustae dicerentur.

Sed quaecunque illis ratio tantam modestiam suasit; hoc magis dignae sunt, quae in animis noftris et fint et habeantur augustae, quia non vocantur. Quid enim laudabilius feminis, quam fi verum honorem non in fplendore titulorum, fed in iudiciis hominum reponant? magnisque nominibus pares se faciant, etiam duìn recusant?

Jam

Jam etiam' et in privatorum animis exoleverat priscum mortalium bonum, amicitia, cuius in locum migraverant allentationes, blanditiae, et peior odio amoris fimulatio. Etenim in principum domo nomen tantum amicitiae, inane scilicet irrifumque manebat. Namque poterat efle inter eos amicitia, quorum libi alii domini, alii servi videbantur? Tu hanc pulsam et errantem reduxisti : habes amicos, quia amicus ipse es. Neque enim, ut alia subiectis, ita amor imperatur: neque est ullus affectus tam erectus, et li. ber, et dominationis impatiens, nec qui magis vices exigat. Poteft fortasse princeps inique, potelt tamen odio effe nonnullis, etiamfi ipfe non oderit: amari, nisi ipse amet, non potest. Diligis ergo, quum diligaris, et in eo, quod utrinque honeftiffimum, tota gloria tua est; qui superior factus, descendis in omnia familiaritatis officia, et in amicum ex imperatore fubmitteris: imo tunc' maxime imperator, quum ami. cum ex imperatore agis. Etenim quum plurimis amicitiis fortuna principum indigeat, praecipuum eft principis opus, amicos parare. Placeat tibi femper haec secta , et cum alias virtutes tuas, tum hanc constantis. fime, teneas: nec unquain perfuadeatur, humile esse principi, nisi odisse. Jucundillimum est in rebus hu. manis amari, sed non minus amare : quorum utroque ita frueris, ut quum ipse ardentiffime diligas, adhuc tamen ardentius diligaris. Primum, quia facilius est, unum amare, quam multos: deinde, quia tibi amicos tuos obligandi adest facultas tanta, ut nemo poffit te, nisi ingratus, non magis ainare.

Operae praetium est referre, quod tormentum tibi iniunxeris, ne quid amico negares. Dimilisti optimum virum, tibi carissimum, invitus et tristis, et quafi retinere non posses: quantum amares eum, desiderio expertus es: distractus separatusque, dum cedis et vinceris. Ita quod fando inauditum, quum princeps et principis amicus diversa velletis, id potius factum eft, quod amicus volebat. O rem memoriae literisque mandandam? Praefectum praetorii non ex ingerentibus, sed ex subtrahentibus legere: eundemque otio, quod pertinaciter amet, reddere: quumque fis ipse distentus imperii curis, non quietis gloriam cui

213

quam

nec

quam invidere. Intelligimus, Caesar, quantum tibi pro

laboriosa ista statione et exercita debeamus, quum otium a le, tanquam res optima, et petatur, et detur. Quam ego audio confufionem tuam fuisse, quum digredientem prosequeris? Prosequutus enim temperasti tibi, quo minus exeunti in litore amplexus osculum ferres. Sietit Gaesar in illa amicitiae specula, precatusque maria , celeremque (li tamen ipfe voluisset) recursum, nec sultinuit recedentem non etiam atque etiam votis, lacrymis, sequi. Nam de liberalitate ta. ceo. Quibus enim muneribus aequari haec cura principis, haec patientia potest ? qua meruifti, ut ille fibi ninium fortis, ac prope durus videretur? Nec dubito, quin agitaverit fecum, an gubernacula retorque ret: et secislet, nifi quod pene in ipfo contubernio princi. pis felicius iucundiusque est, desiderare principem defiderantem. Et ille quidem ut maximo fructu suscepti, jta maiore depofiti officii gloria fruitur: tu autem facilitate ista consequutus es, ne quem

retinere videaris invitum.

Civile hoc erat, et parenti publico convenientillimum, nihil cogere: semperque meminisse, nullam tantam potestatem cuiquam dari poile, ut non fit gratior poteftate libertas. Dignus es, Caelar, qui ofhcta mandes deponere optantibus; qui petentibus vacationem invitus quidem, sed tamen tribuas; qui ab annicis orantibus requiem non te relinqui putes; qui femper invenias, et quos ex otio revoces, et quos otio reddas. Vos quoque, quos parens nofter familiariter infpicere dignatur, fovete fancte iudicium eius, quod de vobis habet: hic vester labor est. Princeps enim, quum in uno probavit amare se scire, vacat culpa, a alios minus ainat. Ipsum quidem quis mediocriter diligat? quum leges annandi non det, sed accipiat? Hic praesens, ille mavult abfens amari, uterque ametur, ut mavult: nemo in 'taedium praesentia, nemo in oblivionem absentia veniat. Tenet quisque locum, quem femel meruit; faciliusque est, ut oculis eius vultus absentis, quam ut animo caritas excidat.

« ZurückWeiter »